NGUYỆT SAN GIÁC NGỘ SỐ 188
KHÁI NIỆM THỜI GIAN TRONG PHẬT GIÁO
Sáu thủ thuật
làm chủ thời gian theo lời Phật dạy
Lama Surya Das - Minh Phú dịch
Hầu như tất cả mọi người đều than phiền là họ không
có đủ thời gian. Nhưng tất cả thời gian đã tiêu tốn vào đâu? Tại sao những công
cụ tiết kiệm sức lao động và các phương tiện đi lại, truyền thông nhanh hơn của
nhân loại không giải phóng chúng ta? Hoặc ít nhất là cung cấp cho chúng ta
khoảng thời gian rảnh rỗi để thực hiện những điều mà chúng ta muốn và cần phải
làm, hoặc chỉ đơn giản là làm chậm lại và tận hưởng những gì chúng ta đã làm
việc rất khó khăn để tạo ra chúng, tại sao lại không được? Thực ra, không phải
chúng ta thiếu thời gian, mà là thiếu sự tập trung, sự tỉnh giác và không biết
thiết lập tính ưu tiên. Chúng ta phải thay đổi không gian trong nhịp sống của
mình - đánh thức mình bằng cách chuyển sang một cách tồn tại khác. Chúng ta có
tất cả các thời gian trên thế giới. Nó hoàn toàn tùy thuộc vào chúng ta, tùy
vào cách chúng ta chọn để sử dụng nó ra sao.
Tạo ra không gian
trong nhịp sống của mình
Chánh niệm là nhân tố cốt lõi trên con đường đưa
đến sự giác ngộ, tỉnh thức của Đức Phật. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là
đề cao bản thân hoặc là sự thoái lui trước sự tự ý thức của một thiếu niên về
câu hỏi “Với tôi thì sao?”; mà là sự nhớ đến việc ghi nhớ và luôn sống trong sự ý thức về những gì chúng ta
thật sự đang làm ngay trong giây phút này.
Căn bệnh thời gian (time-sickness) là một căn bệnh
phổ biến hiện nay. Mọi người nói rằng họ muốn sống chậm lại, muốn sống hài hòa
với thiên nhiên hơn và muốn sống khỏe, sống một cách lành mạnh. Nhưng ai là
người biết cách để thực sự sống được như thế? Ai có sẵn liều thuốc thời gian
(time-medicine), và ai là người đã sẵn sàng, sẵn lòng và có thể sống như thế?
Sự tỉnh thức là nhân tố thiết yếu trong cuộc hành trình tuyệt vời này, nó sẽ
đem đến cho chúng ta một bức tranh lớn hơn, cũng như những chi tiết trong từng
phút giây trên lộ trình ấy.
Nắm giữ bản thân
trước khi những thứ khác
nắm giữ ta
Annie Dillard đã viết: “Cách chúng ta sử dụng thời
gian trong ngày chính là cách chúng ta sống trong cuộc đời”. Sự lựa chọn là
hoàn toàn tùy thuộc ở ta. Chúng ta có thể học cách nắm giữ bản thân trước khi
những thứ khác nắm giữ và trói buộc ta. Hãy cố gắng thực tập chánh niệm - nhìn
nhận mọi sự vật, hiện tượng một cách có ý thức và không hề đánh giá, phê phán -
đối với mọi thứ ta làm, ta nói và ta suy nghĩ trước khi ta phản ứng một cách mù
quáng.
Nói cách khác, hãy tạm dừng lại và xem xét. Bạn có
thực sự muốn chơi trò chơi Angry Birds (một trò chơi điện tử trên máy vi tính),
hoặc là chơi đùa với các con trong năm phút? Bạn có thực sự xem chiếu lại của
một chương trình truyền hình hay mà không phải là lần đầu tiên xem, hoặc dành
một nửa giờ đồng hồ để thực tập thiền? Vùi đầu vào mạng internet, hoặc gối đầu
trên gối và có được một giấc ngủ ngon? Với chỉ một khoảnh khắc của sự chú ý
sáng suốt, chúng ta có thể nâng cao chất lượng sống trong mỗi phút, mỗi giờ, và
cuối cùng là toàn bộ cuộc sống của chúng ta.
Định hình lại ý thức của mình
Đôi khi chỉ cần sự định hình lại quan điểm, ý nghĩ
của chúng ta một cách đơn giản là đã có thể làm thay đổi cuộc sống của ta. Tôi
nhớ rõ rằng, khi tôi có ý thức và tập trung chuyển đổi công việc thật là chán
phèo, dắt chó đi dạo hai lần một ngày, thành một khoảng thời gian đáng sống, và
thế là nó đã trở thành khoảng thời gian tốt đẹp nhất trong ngày của tôi. Con
chó Lili lông vàng, người bạn đồng hành trung thành của tôi đã giúp tôi định
hình lại việc dắt chó đi bộ như là việc thiền hành. Tôi có thể chan hòa với
thiên nhiên, hòa mình vào thế giới, chan hòa với những người hàng xóm của tôi,
và với bản thân tôi, phát triển một thái độ bao dung hơn, và thậm chí là có
được một bài tập thể dục nhẹ. Tất cả những thứ đó chỉ cần một sự điều chỉnh nhỏ
trong ý thức và quan điểm của ta mà thôi. Tôi gọi điều này là “định hình lại ý
thức”. Đấy là một việc làm khá dễ dàng, thoải mái và cực kỳ bổ ích.
Làm chủ cơn
giận
một cách có chánh niệm
Học để biết sử dụng cái mà tôi gọi là “cái nêm của
sự tỉnh giác”. Đưa sự tỉnh thức của ta vào giữa những ý nghĩ, lời nói và hành
động của mình - những kích thích bên ngoài - và sự phản ứng bên trong của ta.
Nếu có ai đó làm cản trở bạn trong lúc đi đường, hãy dừng lại một cách có ý
thức và để cho nó qua đi, đừng bám víu vào cơn thịnh nộ khi bạn lái xe và đừng
để cho hành động của người khác đánh cắp thời gian của bạn. Đây là sự thực tập
đơn giản về sự không chấp thủ - nó giống như việc quay trở về với hơi thở một
lần nữa, một lần nữa và một lần nữa trong thiền định - có thể rất là hữu ích,
bởi vì nó giải thoát chúng ta khỏi sự tức giận, hối tiếc và cảm giác tội lỗi,
và cuối cùng là giải phóng thời gian của chúng ta. Đấy chính là trọng tâm của
điều mà tôi gọi là “làm chủ cơn giận một cách có chánh niệm”, và có thể được áp
dụng để ứng xử với bất kỳ loại cảm xúc nào.
Tự hỏi:
Liệu nó có xứng đáng để tôi dành thời gian không?
Đây là một câu hỏi đơn giản, nhưng tự hỏi như thế
sẽ giúp ta chuyển đổi thời gian bị lãng phí thành thời gian được sử dụng một
cách hữu ích. Tại sao chúng ta không tiết kiệm và đầu tư thời gian một cách cẩn
thận như chúng ta đã làm đối với tiền bạc, vì thời gian có giá trị hơn và không
thể thay thế được? Thay vì thế, chúng ta thường cho thời gian trôi qua. Chúng
ta phí phạm, lãng phí và giết chết nó. Tất cả chúng ta đều làm tốt trong việc
xem xét sự cân bằng giữa nhu cầu thực tế của mình và sự tham lam, niềm đam mê.
Chúng ta có thường trả lời ‘vâng’ đối với những thứ mà chúng ta không muốn
không? Thay vì nói ‘vâng’ với chính mình, chúng ta nói ‘không’ một cách khéo
léo đối với những nhu cầu và những mong muốn vô lý.
Thời gian là thứ mà chúng ta tạo ra. Thời gian của ta là
thuộc của riêng ta. Việc xem vô tuyến
hay lướt net hàng giờ có thực sự làm cho ta hạnh phúc hơn hay tốt hơn không?
Chúng ta đang sống trong thời đại có quá nhiều thông tin, nhưng biết về thế
giới và người khác chỉ là kiến thức, biết về chính mình mới là trí tuệ. Hãy quán
xét và tìm hiểu sâu hơn.
Dùng thời gian
để tạo ra thời gian
Tôi nhận thấy rằng tôi có thể có tất cả thời gian
trên thế giới nếu và khi tôi tập trung và chú ý đến những thứ quan trọng nhất
và thực sự cần phải được thực hiện, và duy trì sự tỉnh thức cao độ trong quá
trình thực hiện. Cho nên khi người ta hỏi tôi, tôi thường khuyên họ dùng thời
gian để tạo ra thời gian cho bản thân họ và cho những giá trị chân chính và
những thứ ưu tiên của họ. Sự chủ định là tất cả mọi thứ: chú tâm một cách có
chủ ý. Nên biết rõ ta đang ở đâu và nơi ta không trú ở - ở quá khứ và tương
lai. Thời gian là một đầy tớ tuyệt vời, nhưng lại là một vị chủ tồi tệ, bạn
phải dùng thời gian để tạo ra thời gian, bằng cách chú tâm tạo ra không gian
trong nhịp sống của mình. Hoặc là ngay bây giờ hay là không bao giờ, luôn như
thế. Ai có thể có đủ khả năng để chờ đợi? Tốt hơn chúng ta nên tỉnh thức đối
với cuộc sống của mình, bằng cách tham gia một cách trọn vẹn vào những gì chúng
ta đang làm ngay bây giờ, tỉnh giác đối với những lời nói, suy nghĩ và hành
động của chúng ta.
Sống một cách có chủ ý với sự tỉnh thức có thể là
một điều khó khăn, nhưng lại là một sự khó khăn hữu ích. Quay trở về với lối
sống chạy theo thói quen thì dễ dàng hơn nhiều. Thật là hữu ích nếu ta thực tập
nhớ về sự ghi nhớ, nhớ lại những thứ ta đang làm trong khi ta đang thực sự tiến
hành. Hãy dành ra một hơi thở để nghỉ ngơi nhằm làm tươi mới sự tỉnh thức đối
với hiện tại, trở về với giây phút hiện tại và bắt đầu trở lại - tỉnh táo, sáng
suốt, tập trung, bình tĩnh và tràn đầy sinh lực.
Sử dụng các phương pháp tỉnh thức với giây phút
hiện tại đã giúp tôi tỉnh giác và tìm thấy chính mình trong lĩnh vực thiêng
liêng trong chuẩn mực thời gian của Đức Phật, hiện tại thiêng liêng, và nhiều
hơn nữa mỗi ngày. Chúng cũng có thể giúp ích cho bạn, ngay bây giờ. Ai có thể
có đủ khả năng để chờ đợi? n
(Theo Huffington Post)