22/08/2011 06:44 (GMT+7)
Số lượt xem: 68237
Kích cỡ chữ:  Giảm Tăng

Tỉnh Quảng Nam vừa có kế hoạch đầy tham vọng về việc khôi phục lại Phật viện Đồng Dương lớn nhất nhì Đông Nam Á. Đây cũng chính là ý tưởng đầy lãng mạn của các nhà khoa học và khảo cổ học trong cuộc hội thảo vừa tổ chức tại địa phương.



Từ quá khứ huy hoàng

Di tích Phật viện Đồng Dương nằm trên địa phận làng Đồng Dương, xã Bình Định Bắc, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam, cách thành phố Đà Nẵng khoảng 65km về hướng Tây Nam, trên đường 14E.
 
Đường vào di tích Phật viện Đồng Dương
 
Theo tài liệu để lại, đó là nội dung tấm bia tìm thấy ở Đồng Dương. Năm 875, vua Indravarman II đã cho xây dựng một tu viện Phật giáo và đền thờ vị Bồ tát bảo hộ cho vương triều là Laksmindra Lôkesvara Svabhayada.
 
Phật giáo Đại thừa được thể hiện rõ qua nội dung bi ký cũng như các tác phẩm điêu khắc ở Đồng Dương. Dưới triều đại của Indravarman II, kinh đô của vương quốc Champa lại được dời từ vùng Panduranga trở ra vùng Amaravati. Văn bia này cho biết tên của kinh đô mới là Indrapura, theo các nhà nghiên cứu thì địa điểm xây dựng kinh đô Indrapura là khu vực làng Đồng Dương ngày nay.
 
Qua nhiều thế kỷ sau đó với những thăng trầm của lịch sử, kiến trúc kinh đô đồng thời là một trung tâm Phật giáo quan trọng của vương quyền Champa này hầu như đã rơi vào quên lãng. Mãi đến năm 1901, lần đầu tiên nơi đây mới được L.Finot - một học giả người Pháp nghiên cứu và giới thiệu như là một khu di tích quan trọng với việc phát hiện 229 hiện vật.
 
Di tích hiện chỉ còn lại Tháp Sáng cũng muốn đổ sụp bất cứ lúc nào

Năm 1902, nhà khảo cổ học người Pháp H.Parmentier đã đến và tiến hành khai quật Đồng Dương. Ông phát hiện ra cả một quần thể kiến trúc lớn vào loại bậc nhất và cũng độc đáo nhất của Champa và Đông Nam Á. Toàn bộ khu di tích là những cụm kiến trúc kế tiếp nhau chạy dài suốt 1.330 mét theo hướng từ Tây sang Đông. Trong đó, khu đền thờ nằm trong một vành đai hình chữ nhật dài 326 mét, rộng 155 mét, có tường bao quanh.

Từ khu đền thờ chính một con đường rộng, dài 763 mét chạy về phía Đông tới một thung lũng hình chữ nhật (dài 300 mét, rộng 240 mét). Nếu nhìn trên tổng thể mặt bằng của cả cụm di tích thì khu đền thờ nằm ở trung tâm là khu duy nhất để lại những dấu tích các đền thờ bằng đá và đồng.

Theo các nhà nghiên cứu, Đồng Dương chính là đô thành Indrapura của Vương triều Champa thứ tư (Vương triều Champa) do vua Indravarman II sáng lập vào năm 875. Căn cứ vào nội dung bia ký Đồng Dương và các bia ký khác ngoài Đồng Dương các nhà nghiên cứu khẳng định đạo Phật của Champa thời Đồng Dương là Phật giáo Đại Thừa.
 
Phật viện Đồng Dương giờ là phế tích bị cây cỏ bao phủ

Hiện phần lớn các tác phẩm điêu khắc tìm thấy ở Phật viện Đồng Dương đang được trưng bày ở Bảo tàng Điêu khắc Champa Đà Nẵng. Những tác phẩm điêu khắc của thời kỳ này mang những yếu tố của Phật giáo Đại Thừa ở phương Bắc kết hợp với nghệ thuật Ấn Độ giáo, cùng với sự sáng tạo độc đáo của những nghệ nhân bản địa, đã hình thành nên phong cách Đồng Dương nổi tiếng trong nghệ thuật Champa từ giữa đến cuối thế kỷ IX.

Năm 2000, di tích này được Bộ Văn hóa - thông tin (cũ) xếp hạng là di tích Quốc gia nhưng hiện nay trong khu di tích này chỉ còn một mảng tường tháp cổng mà nhân dân địa phương thường gọi là “Tháp Sáng”, cùng với nền móng các công trình kiến trúc và một số đồ trang trí kiến trúc, còn toàn bộ đã bị tàn phá bởi thiên nhiên và chiến tranh.

Đến công tác phục dựng từ đống hoang tàn

Để phục dựng lại di tích là một điều không đơn giản. GS-TS-KTS Hoàng Đạo Kính cho rằng, cứu vãn và trùng tu Mỹ Sơn đã tưởng là công việc khó khăn hơn cả, thách đố ghê gớm các nhà bảo tồn Việt Nam và quốc tế. Thế nhưng, với Đồng Dương, công việc xem ra khó khăn bội phần. Nhiều di tích không chỉ hoang tàn đổ nát, mà là bình địa, ngay cả can trường và nhiệt huyết như H.Slimann, cẩn trọng đến mức hàn lâm như nhà trùng tu N.Balanos, cũng phải đắn đo lắm mới dám chạm tay vào.

Theo ông, điều đầu tiên là cần phải nhìn nhận đây là một di tích lịch sử, là chứng nhân lịch sử tiêu biểu và đặc sắc nhất, có một không hai, chứa đựng những thông tin được thể xác hóa nếu ta giải mã được sẽ là nguồn tri thức về một nền văn minh trôi tuột vào dĩ vãng. Từ đó thực hiện công việc tư liệu hóa theo bài bản khảo cổ học kinh điển, tiếp cận tổng thể, đồng bộ, tránh sự thiên vị về phương diện này hoặc quan điểm kia, đề cao tính khách quan lịch sử, dành chỗ cho con cháu mai sau tiếp tục công cuộc thâm nhập vào dĩ vãng, không bị làm cạn kiệt.
 

Các phần việc khác như dọn dẹp, giải tỏa, sắp xếp, gia cố, định hình là cần thiết, bắt buộc đi liền việc phát lộ khảo cổ học. Đặc biệt, phải rút kinh nghiệm về khai quật, sưu tầm, tư liệu hóa và bảo quản tại chỗ đại công trường khảo cổ học 18 Hoàng Diệu ở Hà Nội nhằm ứng dụng cho Đồng Dương; những kinh nghiệm từ Mỹ Sơn những năm 80.  

Một số tác phẩm điêu khắc Chămpa được phát hiện tại Phật viện Đồng Dương

Trước mắt đòi hỏi phải thực hiện công tác tuyên truyền giáo dục thông qua các đoàn thể, các tổ chức xã hội về nhận thức giá trị, về ý thức trách nhiệm và cả về kiến thức bảo tồn di tích đến với cộng đồng dân cư; Đồng thời cần có một hành lang pháp lý cụ thể vừa đảm bảo đúng pháp luật lại vừa phù hợp với thực tiễn cụ thể của địa phương; Phát quang cây cỏ, chống đỡ cổng Tháp Sáng bằng vật liệu kiên cố và làm một con đường bê tông từ QL 14 E vào khu phế tích, thành lập ban quản lý di tích...

Câu chuyện trùng tu tôn tạo Phật viện Đồng Dương sẽ còn được luận bàn rất nhiều để đưa  ra một phương án tối ưu nhất. Mặc dù nơi đây hiện chỉ còn là ký hiệu trên bản đồ di tích nhưng chắc chắn sẽ là điểm đến lý thú cho tất cả những ai quan tâm đến lịch sử văn hóa nghệ thuật Đồng Dương.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam Trần Minh Cả khẳng định quyết tâm xây dựng lối ứng xử đảm bảo sự bảo tồn, phát huy hết các giá trị của di tích này. Đồng thời, ông cũng cho biết kế hoạch hành động sắp tới của Quảng Nam thực hiện một gói các giải pháp như đẩy mạnh công tác truyền thông, giáo dục để nâng cao nhận thức của xã hội, qua đó tích cực cùng với chính quyền và ngành chức năng bảo tồn, phát huy các giá trị của di tích Phật viện Đồng Dương.

“Trước mắt tỉnh sẽ lập đề án, khoanh vùng, khảo cổ bảo quản trùng tu, tôn tạo, chống đỡ cứu vãn các di tích hiện có, đồng thời xã hội hóa các khu vực phụ cận thành khu văn hóa tâm linh tín ngưỡng”, ông Cả phát biểu.

Công Bính (theo Dantri)


Trên Facebook

 

Âm lịch

Ảnh đẹp

Từ điển Online

Từ cần tra:
[Dịch văn bản]
Tra theo từ điển: